Collectieve rouw – ik leg het nog één keer uit…

Ooit schreef ik al over mijn moeite met collectieve rouw. Na de gebeurtenissen van de afgelopen weken rond Anne Faber, speelt het ongemakkelijke gevoel dat ik daarin beschreef weer in alle hevigheid op.
Op Facebook waagde ik het een prikkelende boodschap te plaatsen en dat leidde tot een hoop discussie en commotie. Mijn post kwam erop neer dat ik het zo wonderbaarlijk vond dat iedereen ineens deed alsof ze Anne persoonlijk hadden gekend. Dat viel niet bij iedereen in goede aarde.

Ik wil hier graag nog één keer uitleggen waarom ik moeite heb met deze collectieve en haast virale uitingen van medeleven. Ik heb daar drie punten bij, maar eerst wil ik wat toelichten, anders denken jullie straks nog dat ik een ongevoelige hond ben en dat is geenszins het geval.

Kortom, laat ik voorop stellen dat er niks mis is met het uiten van je emoties en gevoelens. Het is begrijpelijk dat je je op enige wijze geraakt voelt door wat er gebeurd is: het maakt je angstig omdat je zelf ook vaak alleen fietst; het maakt je boos omdat je vindt dat het rechtssysteem en de GGZ gefaald hebben of het maakt je verdrietig omdat het je doet denken aan iemand uit je eigen omgeving die overleden is. Kan allemaal, mag allemaal (sowieso is het niet aan mij om hier wie dan ook in te veroordelen), moet je vooral doen. Maar denk eerst even na over je motieven en beweegredenen en bepaal daarna of het wel zo’n goed idee is om foto’s, gedichtjes en kaarsjes te plaatsen alsof jou persoonlijk iemand ontvallen is.

Ten eerste kun je je afvragen, zoals ik hierboven eigenlijk ook al stel, of je niet je eigen emoties, die heel ergens anders vandaan komen, aan het projecteren bent op deze zaak. Natuurlijk vind je het erg wat er, in dit geval met Anne, gebeurd is. Mocht je het niet erg vinden en kun je je niet verplaatsen in het gemis van de familie, dan scoor je tamelijk hoog op psychopathie, me dunkt. Het is echter niet zo dat je verdriet voelt om het gemis van Anne. Dat kan helemaal niet, want je kende haar niet, dus kun je haar ook niet missen.
Ik noemde eerder al enkele voorbeelden van emoties die je bij deze zaak zou kunnen voelen. Je kunt extra angstig worden, omdat je je realiseert dat het jou (of iemand dicht bij jou) ook zou kunnen overkomen. Dat gevoel wordt natuurlijk versterkt doordat het ‘zo’n gewone, jonge meid’ was, die nog een selfie stuurde naar haar vriend en door bossen fietste waar jij zelf misschien ook wel eens fietst. Mijn licht cynische ik zou daar tegenin willen brengen dat het enigszins naïef is om je alleen bij gebeurtenissen dichtbij te realiseren dat het op de wereld wemelt van de gestoorde klootzakken, maar goed, als het jullie helpt om daar niet dagelijks bij stil te staan, dan lijkt me dat een verdedigbare keuze.
Mocht angst je eerste emotie zijn, schrijf dan iets over dat je bang bent, prima, maar doe niet alsof je Anne gekend hebt en verdriet om háár hebt.
Je kunt boos worden op de mensen en het systeem die het mogelijk maakten dat deze klootzak zich gewoon vrij mocht bewegen. Daar is het laatste woord vast nog niet over gesproken, dus een aanklacht richting justitie en politiek zou op zijn plaats zijn.
Mocht woede je eerste emotie zijn, schrijf dan iets over dat je kwaad bent, prima, maar doe niet alsof je Anne gekend hebt en verdriet om háár hebt.
Je kunt verdrietig zijn omdat je je het gemis van de familie voor kunt stellen, bijvoorbeeld omdat er iemand uit jouw naaste omgeving ook is overleden. Realiseer je dan alleen wel dat het verdriet dat je voelt betrekking heeft op jouw eigen gemis van die persoon en bedenk eventueel waardoor het komt dat dit verdriet zo makkelijk opgerakeld wordt (of niet, ik ben geen psycholoog).
Mocht verdriet je eerste emotie zijn, schrijf dan iets over waar je om rouwt, prima, maar doe niet alsof je Anne gekend hebt en verdriet om háár hebt.

Goed, tot zover de oprechte, maar misplaatste emoties. Ten tweede wil ik het hebben over de toe-eigening van het verdriet van de familie. Dat ligt in het verlengde van mijn punten hierboven.
Verdriet is particulier en persoonlijk. Ieders verdriet is anders en iedereen beleeft dat anders. Maar dat het verdriet van de familie van Anne vele malen groter is dan dat van wie dan ook daarbuiten, lijkt me evident. Het heeft iets raars om te doen alsof jouw verdriet (of andere emotie, dat heb ik dus net uitgelegd) net zo aanwezig en heftig is als dat van haar naasten. Door jouw eigen verdriet te verbinden aan deze kwestie, maak je, in mijn ogen althans, het verdriet van de familie minder belangrijk.
Enkelen van jullie zullen nu zeggen dat de familie wellicht steun ervaart en moed put uit alle berichten van troost. Dat zou kunnen, ik kan niet in hun hoofden kijken. Wat ik echter wel weet, is dat ik, toen mijn moeder overleed, werkelijk niks kon met het verdriet van anderen. Hun gemis is niet hetzelfde, hun rouw is minder heftig en een groot deel van de emoties die erbij komen kijken zijn, bot gezegd, tweedehands. Ze waren er al, om allerlei zeer relevante andere zaken, maar ze horen niet bij dit ene specifieke geval. Daarbij kwam ook nog eens dat ik zelf sterk het gevoel had dat mensen die zeiden mij te willen troosten vooral troost bij mij kwamen halen, maar dat mag ik hier niet veralgemeniseren.

Ten slotte, en misschien is dat wel het punt waardoor veel mensen zich onbewust aangevallen voelden door mijn post, heeft het hele proces van het plaatsen (of kopiëren) van obligate boodschappen van rouw (denk daarbij ook aan de aangepaste profielfoto’s met vlaggen na een aanslag) voor mij steeds opnieuw een viezige bijsmaak van ‘kijk mij eens deugen, kijk mij het eens ook heel erg vinden.’ Dat komt denk ik vooral doordat we op een gegeven moment steeds dezelfde plaatjes en gedichtjes langs zien komen, waardoor ik het moeilijk te geloven vind dat je uiting geeft aan je eigen gevoel. Ik stelde in het begin al dat we er met z’n allen vanuit mogen gaan dat we dit heel erg vinden. Vind je het niet erg, dan is er op z’n minst iets mis met je inlevingsvermogen. Maar omdat dat voor zich spreekt, vervalt de noodzaak van het melden in mijn ogen een beetje. Het wordt pas interessant als mensen gaan melden dat het hen niks doet (of als ze zeggen dat het ook haar eigen schuld was, had ze maar niet in haar eentje moeten gaan fietsen; of als ze anderen eenzelfde dood toewensen – geloof me, dit gebeurt). En met ‘interessant’ bedoel ik dat we als de sodemieter politie en psychiaters op deze mensen af moeten sturen.

Goed, ik heb dus moeite met collectieve uitingen van rouw en ik denk dat ik daar gegronde redenen voor heb. Ik heb nooit willen zeggen dat mensen hier niks bij zouden moeten voelen en ik heb zeker geen mensen willen veroordelen die hier anders in staan dan ik. Maar ik acht het van belang dat we met z’n allen iets harder nadenken over onze beweegredenen, omdat we dan veel meer tot de kern van de zaak komen en we ons niet mee laten slepen in de leegheid van de obligate reacties. De reacties die overblijven, zijn daarmee meteen van een veel grotere waarde.

 

2 thoughts on “Collectieve rouw – ik leg het nog één keer uit…

  1. Heel treffend beschreven. Vooral het gedeelte over het zich toe-ëigenen van de rouw van de familie deel ik ook. Ook maakt het dat ik mij nogal ongemakkelijk voelde bij het lezen van het soort reacties die ik ook voel bij andere gebeurtenissen die veel stof doen opwaaien en waar veel mensen door geraakt worden. Ik heb zelf ook een dochter en denk daaraan als ik me een voorstelling probeer te maken; maar gelukkig is er met haar niets aan de hand en kan en hoef ik niet te treuren om haar. Ik hoop dat men door je toelichting beter begrijpen wat je bedoelt, maar ik vrees helaas dat dat niet gebeurt.

  2. Mooi gezegd. Mij vergaat het net zo. Of soms sla ik nog wat verder door. Want tussen al die ‘rouwenden’ zitten zonder twijfel ook mensen met een niet al te schoon geweten Dat gevoel heb ik al sinds de stille tocht na de gruwelen van Dutroux. Het grootste leed doen mensen elkaar helaas nog altijd aan tussen bekenden en familie. Als er dan een”vreemde’ engerd zoiets doet, voelen velen zich vanzelf wat beter.

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s